Producten / Thee / Kruiden / Smeerwortel
Smeerwortel
Botanische naam: Symphytum officinale
Traditioneel gebruikt bij
Over deze plant
Een forse plant met ruw blad, van oudsher "beenderzetter" genoemd — het bekendste weefselherstellende kruid uit de Europese traditie, uitsluitend voor uitwendig gebruik.
Wat is smeerwortel?
Smeerwortel (Symphytum officinale) is een forse, harig-bladige plant met paarse tot roomwitte klokvormige bloemen, groeiend op vochtige grond langs sloten en rivieroevers. Wortel en blad zijn niet dezelfde grondstof: de Europese monografie is voor de wórtel geschreven, en het alkaloïdengehalte verschilt per plantdeel, herkomst en oogsttijd.
Uitwendig — en uitsluitend uitwendig
Bij smeerwortel is dit geen nuance maar de kern. Het Europees Geneesmiddelenbureau erkent smeerwortelwortel op basis van traditioneel gebruik bij lichte verstuikingen en kneuzingen, uitsluitend als uitwendige bereiding op intacte huid. Inwendig gebruik valt daar uitdrukkelijk buiten, vanwege de pyrrolizidine-alkaloïden die de plant van nature bevat. Door de huid worden die slecht opgenomen — maar dat verschil staat of valt bij een huid die heel is.
Wat de overlevering zegt
Overlevering“Beenderzetter noemden wij hem, en daar is geen woord te veel aan. Waar iemand zich gestoten had, of verzwikt, of te zwaar getild — daar ging de smeerwortel op.”
“De wortel fijngestampt, op een doek, en dat op de plek gebonden. Voor stramme knieën en pijnlijke schouders trokken wij hem liever uit in vet, tot een zalf.”
“Altijd op de plek zelf. Nooit over het hele lijf, en nooit voor lang. Zo is het mij geleerd en zo geef ik het door.”
“Op een open wond deed ik hem niet. Daar had ik andere kruiden voor.”
Werkzame stoffen
- —Allantoïne — het bekendste bestanddeel, van nature aanwezig in wortel en blad en al lang in verband gebracht met huidherstel. Sterk waterminnend, dus het komt vooral in de waterfractie mee, niet in een oliemaceraat.
- —Slijmstoffen en polysachariden — verzachtend en beschermend op de huid; eveneens wateroplosbaar.
- —Rozemarijnzuur en andere fenolen — waaronder cafeïnezuur en chlorogeenzuur; komen beter mee in een alcoholische dan in een puur waterige extractie.
- —Pyrrolizidine-alkaloïden — geen werkzame stof maar een risicostof. Het gehalte varieert sterk per plantdeel, herkomst, soort en oogsttijd; dat is precies waarom hier met vaste grenzen gewerkt wordt in plaats van met een gevoel.
Veiligheid
- —Alleen uitwendig, alleen op intacte huid — niet innemen, niet op open wonden, schaafwonden of slijmvliezen aanbrengen. Door beschadigde huid worden de alkaloïden wél opgenomen.
- —Niet langer dan 10 dagen aaneengesloten gebruiken — de Europese monografie noemt die grens expliciet.
- —Volwassenen — de Europese monografie is geschreven voor volwassenen; voor kinderen en jongeren is het gebruik niet vastgesteld.
- —Blootstelling aan pyrrolizidine-alkaloïden wordt Europees begrensd op maximaal 0,35 microgram per dag. Dat getal is de reden voor de duur- en oppervlaktebeperking; een zelfgemaakte bereiding is niet op dat gehalte gecontroleerd, wat een extra reden is om spaarzaam en kortdurend te werk te gaan.
- —Niet tijdens zwangerschap en borstvoeding zonder deskundig advies.
- —Niet op grote huidoppervlakken en niet als dagelijkse verzorging — dit is een kruid voor een afgebakende plek en een afgebakende periode.
Bronnen
- —Symphyti radix — herbal medicinal product — EMA/HMPCTraditioneel-gebruik indicatie, uitwendige toepassing, leeftijdsgrens, maximale gebruiksduur van 10 dagen en de dagelijkse grenswaarde voor pyrrolizidine-alkaloïden.
- —Assessment report on Symphytum officinale L., radix — EMA/HMPCOnderbouwing van de veiligheidsbeoordeling en de afweging tussen uitwendig en inwendig gebruik.
- —Use of herbal medicinal products containing toxic, unsaturated pyrrolizidine alkaloids — EMA — wetenschappelijke richtsnoerHet Europese kader rond pyrrolizidine-alkaloïden in kruidenpreparaten.
- —LC-MS/MS evaluation of pyrrolizidine alkaloid profile in relation to safety of comfrey roots and leaves — PMC (peer-reviewed)Verschil in alkaloïdengehalte tussen wortel en blad en de variatie per herkomst.
Onderzocht op 2026-08-28. Regelgeving en veiligheidsinformatie kunnen veranderen.